 |
| Cúng đưa ông bà mùng 3 tết - Ảnh tư liệu |
Căn nhà truyền thống của người Việt được pháp luật từ thời nhà Hậu Lê rất cụ thể: nhà một gian bỏ ra để phụng dưỡng, ba gian của dân đen, năm gian và bảy gian là nhà quan lại, chín gian thuộc về vua chúa.
Vị trí đặt bàn thờ ông bà
Hai bên trái phải của gian nhà là nhị chái, tức thị nhì mái nghiêng nhị bên trái phải căn nhà, mở mang thêm môi trường phía bên trong của căn nhà. Vì thế, tên gọi “nhà ba gian, nhì chái” là rất không xa lạ quần chúng dân vn.
Nhà có số gian lẻ lấy gian giữa khiến nơi đặt bàn độc ông bà, tiên nhân; còn số gian bằng nhau của các gian ở hai bên gian giữa nhằm tạo sự bằng phẳng, vừa là một nét đẹp thời xưa, vừa tạo không khí tôn nghiêm nơi thờ tự.
Sài Gòn – đô thị Hồ Chí Minh, một vùng đất của người Việt, cũng từng một thời những ngôi nhà ba gian nhị chái là hình ảnh thân quen.
Tất nhiên, với thời gian, dân cư Sài Gòn hấp thụ phổ thông dụng cụ, công nghệ xây dựng hiện đại. Những căn nhà đúc, nhà lầu... đã dần thay thế gia đình xưa.
Trong khoảng đó, địa điểm đặt bàn thờ ông bà trong căn nhà tân tiến của người Sài Gòn cũng đã đổi mới. Vị trí đó có thể ở tầng trệt hay tầng lầu, nhưng phải là một vị trí oai nghiêm nhất trong căn nhà là được.
“Nhất bái sinh, nhị bái tử, tam bái phật, tứ bái thần, ngũ bái quân”
Văn hóa linh tính của người Việt tin rằng linh hồn của ông bà trú ngụ trên bàn độc, dõi theo các thế hệ con cháu, độ trì phù trì cho cháu con được an ninh và đạt được mục tiêu trong cuộc sống, cũng như quở trách trách cháu con khi khiến cho những công việc trái với nề nếp gia phong…
Trong khoảng niềm tin đó, người Việt bao đời đã truyền cho nhau chừng mực tôn kính ông bà bằng qui định “dâng lên ông bà 4 lạy” mỗi khi cúng bái, ngang hàng với các bậc linh thần, như trong nghi tiết bái lạy cũng đã đặt ra từ thời Hậu Lê “nhất bái sinh, nhì bái tử, tam bái phật, tứ bái thần, ngũ bái quân” (tức là: một lạy cho người sống, nhị lạy cho người chết trong đám tang, ba lạy dâng lên Phật, bốn lạy dâng lên Thần, năm lạy dâng lên vua).
Nhiều phần mái ấm người Việt phân công một thành viên trong gia đình hằng ngày, khi chiều hôm, phải thắp một cây nhang, gọi là tâm hương, trên bàn thờ ông bà để biểu hiện tấm lòng thơm thảo của con cháu đối với ông bà.
Mỗi khi mái nhà có bất cứ công việc gì xảy ra, từ đầy 04 tuần, thôi nôi cho tới cưới hỏi, mừng thọ…, gia chủ đều phải thắp nhang bẩm báo cho ông bà nhân thức; cầu mong ông bà phù trì con cháu mọi việc hanh thông, toàn gia an bình, thành công trong công ăn việc khiến cho…
Khi mái ấm có người từ trần, gia chủ cũng phải thắp nhang bẩm báo ông bà, tiên sư. Và mùng 1 và ngày rằm âm lịch hàng tháng, cùng với tác động của Phật giáo, kế bên nén nhang, truyền thống của người Sài Gòn còn dâng lên bàn thờ ông bà các món bánh trái, trà rượu tùy tấm lòng, kỹ năng của con cháu…
Hằng năm, tới ngày giỗ ông bà, con cháu phải dâng lên ông bà mâm cơm mang trọn niềm tôn kính. Tùy theo tập quán và tình hình kinh tế mỗi gia đình, trong lễ giỗ, người Sài Gòn thường bày ba mâm cơm:
- Mâm thứ nhất bày trên bàn thờ để cúng ông bà quá cố.
- Mâm thứ nhì bày trên bộ bàn ghế trước bàn thờ để cúng những bậc trên trước khác trong gia tộc đã quá cố.
- Mâm thứ ba bày dưới mái hiên để cúng những người tắt hơi mà không có người cúng kiếng: đó là thế hệ những người Việt đã có công khai phá cũng như gìn giữ mảnh đất phương Nam của Tổ quốc…
Mỗi mâm cúng một nén nhang và bốn lạy.
Mái ấm khiến cho lễ giỗ, người Sài Gòn xưa mời bà con, họ hàng, láng giềng đến dự để thắt chặt thêm sợi dây liên kết của gia tộc, làng xóm.
Các vị cao quý được mời dự tiệc giỗ ở bộ bàn ghế đặt ngay trước bàn độc ông bà. Luống tuổi nam nữ thì ngồi ở bộ ván hay bộ bàn ghế đặt ở gian hai bên.
Lứa tuổi giới trẻ thông thường vui ở bộ bàn ghế bày dưới mái hiên hay ra sân, ra vườn.
Riêng trẻ nít thường được bố trí... sau bếp.
Thờ phụng ông bà đến khi nào?
Thế hệ con thờ thân phụ mẹ gọi là thờ một đời. Thế hệ cháu (cháu nội, cháu ngoại) thờ ông bà nội ngoại gọi là thờ nhì đời. Thế hệ chắt (người miền Nam gọi là cháu cố) thờ ông bà cố gọi là thờ ba đời. Thế hệ chiu (người miền Nam gọi là cháu sơ - thành ngữ có câu "ông cố ông sơ" là vậy) thờ ông bà sơ gọi là thờ bốn đời.
Theo thông lệ xa xưa, khi ông bà trở thành đời thứ năm thì việc thờ cúng sẽ dừng lại khi vong linh đã theo cát bụi thời điểm, đã siêu thăng. Các bài vị (chữ Nho gọi là thần chủ) sẽ mang đi đốt hay đi chôn, đúng với câu “Ngũ đại mai thần chủ” (mang bài vị của ông bà đời thừ năm đem chôn, tức là không thờ tự nữa).
Trong nền nếp phong tục thông thường đó, người Sài Gòn thường thờ ông bà cao nhất là ông bà sơ. Tất nhiên, phong tục cũng bị thay đổi theo thời điểm.
Hiện tại, đa số người Sài Gòn chỉ phụng dưỡng, cúng kiếng tới ông bà cố. Các gia đình thờ ông bà sơ đã trở thành hi hữu thấy.
Xem nhiều hơn: máy bơm đẩy cao
0 nhận xét: