Mệnh lệnh hành chính của các Tổng thống Mỹ có “sức nặng” như các bộ luật liên bang nhưng vẫn có thể bị Quốc hội và Tòa án Vô thượng vô hiệu hóa.
>> Những điều hấp dẫn ít biết về các lễ nhậm chức của tổng thống Mỹ
>> Tại sao tổng thống Mỹ tuyên thệ nhậm chức tham gia ngày 20/1?
Mệnh lệnh hành chính là gì?
Theo NCC, một trong những mệnh lệnh hành chính đầu tiên của tân Tổng thống Donald Trump là nhằm tham gia chính sách chú tâm y tế toàn diện Obamacare của người tiền nhiệm.
Theo đó, ông yêu cầu các tập đoàn liên bang Mỹ cần phải “bắt đầu mọi biện pháp quan trọng theo đúng pháp luật của pháp luật để hạn dè bỉu tối đa những gánh nặng không đáng có về mặt kinh tế và hành chính của Dự luật Chăm sóc Y tế toàn vẹn và chuẩn bị giúp cho các bang được linh hoạt hơn trong việc tạo ra một thị trường để mắt y tế hòa bình và linh động hơn”.
Căn cứ về mặt Hiến pháp cho các mệnh lệnh hành chính của một Tổng thống Mỹ khởi hành từ chính quyền lực sâu rộng của người đó. Theo Tập đoàn Tìm hiểu Quốc hội Mỹ, không phải có một “định nghĩa trực tiếp nào về mệnh lệnh hành chính hay các biên bạn dạng ghi nhớ của Tổng thống. Ngoài ra, Hiến pháp cũng không có hướng dẫn cụ thể nào can hệ tới những lãnh đạo của một Tổng thống Mỹ”.
Dĩ nhiên, Vấn đề 2 của Hiến pháp Mỹ vẫn đề cập tới quyền lực hành pháp của một Tổng thống, trong đó qui định, Tổng thống cũng là Tổng Tư lệnh quân đội và Tổng thống cần phải “Bảo đảm rằng Hiến pháp phải được thực thi một cách thủy chung”. Ngoài ra, Hiến pháp cũng có thể nới rộng quyền lực cho Tổng thống.
Dù một mệnh lệnh hành chính của Tổng thống cũng được coi là có hiệu lực tương đương với một bộ luật liên bang trong phổ thông trường phù hợp, Quốc hội Mỹ vẫn có quyền phê chuẩn một dự luật mới nhằm vô hiệu hóa mệnh lệnh hành chính của một Tổng thống, ngược lại, Tổng thống cũng có quyền phủ quyết các dự luật mà Quốc hội phê duyệt.
Các Tổng thống Mỹ sử dụng mệnh lệnh hành chính như thế nào?
Kể trong khoảng thời ông George Washington, mọi Tổng thống Mỹ đều dùng mệnh lệnh hành chính theo những hình thức khác biệt. Mệnh lệnh hành chính trước tiên của ông Washington là yêu cầu các công ty hành pháp sẵn sàng báo cáo cho các cuộc thị sát sau đó của ông và một tuyên bố cho ngày Lễ Tạ ơn.
Các Tổng thống Mỹ sau đó cũng đều dùng các mệnh lệnh hành chính và các tuyên bố của họ để biểu lộ các quyết định quan trọng của mình. Theo đó, Tổng thống Abraham Lincoln đã quyết định chấm dứt lệnh đình quyền nhốt [một cơ chế pháp luật bảo hộ quyền nhân thân (quyền dân sự gắn liền với mỗi cá nhân) trong hệ thống pháp luật cho phép một tòa Tối Cao có quyền triệu tập một cơ quan công quyền đang giam giữ một cá nhân phải đưa cá nhân đó ra trình diện trước tòa và đồng thời bắt buộc cơ quan công quyền đó cung cấp một lời giải thích lý do pháp lý cho việc bắt giữ và tạm giam cá nhân đó-ND], trong suốt thời điểm diễn ra cuộc Binh đao năm 1861 thông qua các mệnh lệnh hành chính của bản thân mình.
Để lý giải cho quyết định nói trên, Tổng thống Lincoln đã cứ liệu Lao lý về Đình chỉ trong Hiến pháp Mỹ, trong đó nêu rõ “lệnh đình quyền giam cầm sẽ không bị đình lại trừ khi xảy ra nổi loàn và việc bảo đảm bình an của cộng đồng yên cầu việc này”.
Chánh án Tòa án Tối cao Roger Taney lúc đó đã ra phán quyết nêu rõ, mệnh lệnh hành chính của Tổng thống Lincoln là vi hiến. Dĩ nhiên, cả Tổng thống Lincoln và Quân đội Liên bang miền Bắc đã phớt lờ phán quyết của ông Taney. Bản thân Quốc hội Mỹ cũng không chống lại quyết định này của Tổng thống Lincoln.
Bên cạnh, 2 mệnh lệnh hành chính nằm trong Tuyên ngôn về Phóng thích Quân lính của Tổng thống Lincoln từng đứng trước nguy cơ bị Quốc hội hoặc Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ sau khi cuộc Đao binh chấm dứt bởi Tuyên ngôn về Phóng thích Nô lệ được ông Lincoln thông báo sử dụng quyền lực Tổng thống trong thời chiến. Dĩ nhiên, việc Quốc hội Mỹ ưng chuẩn Tu chính án thứ 13 đã hoàn thành nguy cơ này.
Bên cạnh đó, trong Thế chiến thứ 2, Tổng thống Franklin Roosevelt đã dùng Mệnh lệnh Hành chính số 9066 để đòi hỏi thiết lập các trại tập trung cho người Mỹ gốc Nhật trên đất Mỹ. Ngoài ra, ông Roosevelt cũng công bố một mệnh lệnh hành chính khác liên quan đến việc xây dừng Công ty Quản trị Tiến trình Xây dựng Chính phủ công.
Trong thời điểm nắm quyền của bản thân mình, Tổng thống Harry Truman cũng sử dụng mệnh lệnh hành chính để ưng chuẩn việc mọi quân nhân Mỹ phải được đối xử đồng đẳng với nhau. Đương nhiên, một mệnh lệnh hành chính rất cần thiết khác của ông Truman đã bị Tòa án Vô thượng Mỹ vô hiệu hóa bằng một phán quyết vào năm 1952 trong đó phân biệt rõ quyền lực của Tổng thống và Quốc hội.
Tại thời điểm đó, trong vụ kiện Tube Co. và Sawyer, Tòa án Vô thượng Mỹ đã vô hiệu hóa mệnh lệnh hành chính của Tổng thống Truman yêu cầu đưa các nhà máy thép vào diện điều hành của liên bang. Chánh án Hugo Black nêu rõ: “Quyền lực của Tổng thống trong việc đảm bảo rằng qui định được thực thi một phương pháp trung thực không đồng nghĩa với việc ông ấy là một nhà lập pháp”.
Ba “tình trạng” về sức nặng của mệnh lệnh hành chính
Sau đó, Chánh án Robert Jackson đã nêu ra luận điểm của mình can hệ tới quyền lực của một Tổng thống Mỹ ở 3 tình trạng không giống nhau. Luận điểm này sau đó trở thành “thước đo mẫu mực” để xem liệu một Tổng thống có vượt quyền hay không.
Chánh án Jackson nêu rõ, quyền lực của Tổng thống ở mức cao khi ông có thể gây sức ép được lên Quốc hội hoặc được Quốc hội chuẩn y tự do hành động, ở mức làng nhàng hay còn gọi là “Vùng Nhọ mặt người” khi cả Tổng thống và Quốc hội chưa thể cam kết về vai trò của chính mình và “ở mức thấp nhất” khi một Tổng thống hành động đi ngược lại với ý nguyện của Quốc hội.
Theo tài liệu do Văn khố Quốc gia Mỹ lưu trữ, Tổng thống Roosevelt là người lên tiếng phổ thông mệnh lệnh hành chính nhất với tổng cộng 3.728 mệnh lệnh từ năm 1933-1945 khi nước Mỹ vật lộn với cơn Đại khủng hoảng và tham gia vào Thế chiến 2.
Dường như đó, trong 8 năm nắm quyền của chính mình, Tổng thống Truman lên tiếng tổng cộng 896 mệnh lệnh hành chính, con số này của Tổng thống Barack Obama là 277, của Tổng thống George W. Bush là 291 và Tổng thống Bill Clinton là 364./.
Theo Trằn Khánh/VOV.VN
Xem thêm: máy bơm đẩy cao
0 nhận xét: